Nederlands Dagblad , 14 november 2006

'Testen en cijfers doen werkelijkheid geen recht'
Aaldert van Soest

Dr. Ewald Vervaet bekritiseert Stemwijzer, Cito-toets en IQ-testen

Verkiezingstests als Stemwijzer en Kieskompas werken met nietszeggende getallen en formules, zegt dr. Ewald Vervaet. Antwoorden van deelnemers worden volgens hem omgezet in scores en daaraan worden ten onrechte conclusies verbonden.

'Schijnwetenschap', zo typeert ontwikkelingspsycholoog en natuurkundige Ewald Vervaet, de manier van onderzoek die onder meer verkiezingstests hanteren. Ook IQ-tests,de Nederlandse Persoonlijkheidsvragenlijst en meekeuzetoetsen van het Cito vallen onder zijn kritiek. 'Je hebt er uiteindelijk niets aan'.
Vervaet verzet zich al jaren tegen het positivisme, een wetenschappelijke methode die waarnemingen op een rijtje zet en vervolgens scores toekent. Zo werken bijvoorbeeld verkiezingstests. Mensen kunnen twee of vijf antwoorden geven en daaraan worden scores verbonden. 'Dat is een versmalling van de werkelijkheid en dat vind ik niet geoorloofd', zegt Vervaet. 'Het doet geen recht aan het volle menselijke leven. Nuances en gevoelens die opkomen bij die vragen worden niet in rekening gebracht'.

Scores
'Neem een IQ-test. Je kunt bij de ene zomaar 10 punten hoger scoren dan bij de ander. En verkiezingstests geven soms ook verschillende uitkomsten', zegt Vervaet. De testen onderscheiden volgens hem wel de uitersten. 'Natuurlijk kom je wanneer je uitgesproken links bent niet uit bij de VVD. En iemand die geestelijk gehandicapt is haalt geen hoge score bij een IQ-test, maar voor die uitkomsten heb ik die tests niet nodig'.
Twee hoofdbezwaren heeft de ontwikkelingspsycholoog tegen de positivistische methode van onderzoek. De werkelijkheid wordt teruggebracht tot een aantal mogelijkheden en er ligt er geen theorie ten grondslag aan de omzettingen in scores. Vervaet: 'Onderzoekers proberen vanuit de losse waarnemingen tot conclusies te komen en gaan dus rekenen met de getallen, zonder dat daar theoretische gronden voor zijn'.
Dat laatste gaat voor het Kieskompas niet op, zegt politicoloog André Krouwel, een van de ontwerpers van het Kieskompas. 'Er ligt juist heel veel theorie over het kiesgedrag van mensen aan onze benadering ten grondslag. We brengen twee dimensies in rekening: de tegenstelling tussen links en rechts en tussen conservatief en progressief. Verder hebben we de 36 issues waarop we bevragen, zorgvuldig geselecteerd. Ook hebben we een deel over de betrouwbaarheid van lijsttrekkers toegevoegd, omdat dat een belangrijke factor blijkt te zijn bij het kiezen'. De methode warbij vijf antwoorden mogelijk zijn, geeft volgens Krouwel een betrouwbare weergave van de gevoelens van mensen weer. Voor de Stemwijzer gaat de kritiek van Vervaet volgens hem wel op. 'Dat is echt numerieke nonsens en daarom is het Kieskompas ook ontstaan'.
Krouwel erkent dat positivisten de werkelijkheid versimpelen. 'Maar de bedoeling daarvan is juist de werkelijkheid beter te begrijpen. Je kunt dan namelijk patronen en relaties blootleggen. In het Kieskompas vragen wij bijvoorbeeld enkel naar de betrouwbaarheid van Wouter Bos, maar we brengen niet alle factoren in rekening die het antwoord op die vraag bepaalt'. Toch geeft Krouwel aan dat er wel aanvullend onderzoek gedaan gaat worden naar de vraag waarom mensen bepaalde antwoorden invullen.

Retour
Vervaet denkt dat de positivistische methode in de wetenschap op zijn retour is. 'Er zijn behoorlijk wat wetenschappers die er hun vragen bij hebben, maar het zijn de machthebbers die de koers bepalen. Geld speelt daarin een belangrijke rol en onderzoeksbureaus als het Cito hebben veel invloed. Maar ik weet zeker dat de richting waarvoor ik sta, het uiteindelijk gaat winnen'. Krouwel denkt dat beide methodes nodig zijn nuttig en nodig zijn. 'Ik zou Vervaet willen uitdagen een methode aan te reiken, waarbij hij miljoenen waarnemingen kan doen'.
Het debat tussen positivisten en hun critici krijgt mogelijk binnenkort een uitgebreid vervolg. Vervaet heeft de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) verzocht daarover een discussie te openen. Dit verzoek is ontvankelijk verklaard en heeft binnen het KNAW al tot pittige discussies geleid, weet Vervaet. 'Op dit moment organiseren zij debatten rond het thema "wetenschap en geloof", maar wellicht komt daarna het positivisme op de agenda'.

Terug naar de centrale pagina over 8 november.

Klik hier om naar het hoofdmenu te gaan