Het Parool, 5 juni 2008
Je kind opjagen, heeft geen enkele zin
Caroline AbcouwerAmbitieuze ouders zien hun kinderen het liefst de school zo snel mogelijk afmaken. Niet doen, zegt ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet. 'Hun hersenen ontwikkelen zich echt niet sneller'.
Ooit mochten kleuters onbekommerd kleuter zijn. Hadden ze een eigen kleuterschool voor het betere plak-, knip- en tekenwerk. Twee jaar duurde die. Niks cijfers en letters. Die kwamen later wel, in de eerste klas van de lagere school.
Maar de kleuterschool is niet meer. Een vierjarige uit groep 1, die zich op het schoolplein een weg baant tussen kinderen van twaalf, staat aan het begin van acht jaar lagere school. Of iets minder dan acht jaar. Want wie in september of oktober jarig is, mag doorgaans al naar groep 3 als hij of zij nog geen zes is. Er is zelfs een tendens om die periode nog een stukje op te rekken. Met leren kun je immers niet vroeg genoeg beginnen. Dus waarom zou je jouw kind zijn tijd laten verkleuteren?
'Omdat een te snelle overgang naar groep 3 het kind later lelijk kan opbreken', zegt ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet. 'Dat hoeft niet meteen op te vallen. Het eerste jaar gaat het meestal nog wel. Kan een leerling bijvoorbeeld lezen nog net bijbenen. Maar het wreekt zich als in de klas daarna de lerares ervan uitgaat dat iedereen het lezen onder de knie heeft en het op tekstbegrip aankomt. Dan beginnen de problemen'.
Met lede ogen constateert Vervaet dat er sprake is van een trend waarbij ouders alles uit de kast halen om toch maar vooral aan te tonen dat hun kind zich sneller dan gemiddeld ontwikkelt. Een trend die in het onderwijs – tijd is immers geld – graag wordt opgepikt. Maar men gaat voorbij aan het feit dat ontwikkeling tijd vergt. 'Het is een neurologische kwestie. Die kun je niet versnellen. Je kunt kinderen wel een kunstje leren, maar willen ze echt iets begrijpen, dan is het nodig dat ze er ook aan toe zijn'.
Of een kind aan groep 3 toe is, hangt volgens Vervaet af van de ontwikkelingsfase waar het in zit. In zijn boek Naar school; psychologie 3 tot 8 beschrijft hij hoe kinderen totdat ze ongeveer acht jaar zijn, veertien opeenvolgende fasen doorlopen. De volgorde van de fasen is voor elk kind gelijk, geen enkel kind slaat ook een fase over, maar het tempo waarin de verschillende fasen worden doorlopen, ligt voor ieder kind anders.
Vervaet: 'Scholen zijn daar eigenlijk niet op ingesteld. De wet en de inspectie gaan uit van kalenderleeftijd en denken in schooljaren. Terwijl het, zeker in de onderbouw, eigenlijk beter zou zijn om in periodes van een half jaar te werken'.
Een kleuter bevindt zich volgens Vervaet in fase dertien, een scholier in fase veertien. Het verschil van één fase. Het lijkt niet veel, maar volgens Vervaet is het een cruciale overgang.
Wie wil weten in welke fase zijn kind zit, hoeft het volgens Vervaet maar te vragen een huis met een schoorsteen te tekenen. 'Een kleuter in fase dertien zal de schoorsteen schuin op het dak zetten. Hij volgt de lijn van het dak en beseft niet dat een schoorsteen haaks op de grond staat. Om echt een goed beeld te krijgen, moet je natuurlijk meer testjes doen. Want het kan zijn dat een kind op één gebied in fase veertien zit, maar op andere terreinen nog in fase dertien. Kwestie van aanleg. Of van omgeving. Of van meer interactiemogelijkheden. Zo is bekend dat kinderen in een pottenbakkersdorp in Mexico het uitzonderlijk goed doen bij de kleitest. Daarbij krijgen ze twee bollen klei van gelijk gewicht. Een rode bol en een blauwe bol. Een kind in fase dertien zal zeggen: die bollen wegen evenveel. En dat is goed. Maar als je de rode bol plat slaat, zal datzelfde kind zeggen dat er meer blauwe klei is dan rode omdat de blauwe dikker is. Of meer rode omdat de rode klei nu een groter oppervlak bestrijkt. Een kind in fase veertien beseft echter dat de hoeveelheid van de bollen klei, ondanks hun gewijzigde omvang, gelijk is gebleven'.
De kinderen in het Mexicaanse pottenbakkersdorp blinken uit in de kleitest omdat ze dagelijks met klei in aanraking komen. In dat opzicht baart oefening kunst. Maar dat wil volgens Vervaet niet zeggen dat het loont om een kind al in een embryonaal stadium in letters en cijfers onder te dompelen.
Vervaet: 'Ik heb het over de spontane ontwikkeling. Daar gaat het om als je het over schoolse vakken als lezen hebt. Het is een misverstand te denken dat lezen met verbale vermogens samenhangt. Om te kunnen lezen, heb je een zeker ruimtelijk inzicht nodig. Anders zie je niet dat een b een andere letter is dan een d. Een O te herkennen, de volgende letter – een M – te lezen, weer terugkoppelen naar die O en er OM van maken om vervolgens de derde letter (A) te herkennen en vast te houden en weer terug te koppelen naar die OM om zo OMA te lezen. Dat is een heel proces'.
'Toch leert een kind dat eraan toe is, een kind dat dus in fase veertien zit, het heel snel. Ze komen na de zomervakantie in groep 3 en voor de kerstvakantie kunnen ze lezen. Dus waarom zou je als ouder een kind voor die tijd letters en cijfers opdringen? Als een kind er zelf om vraagt, prima. Zo niet, loop je het risico dat het alleen maar averechts werkt'.www.stichtinghistos.nl
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Oordeel leerkracht weegt zwaar
Marjan Beentjes van de Amsterdamse advies en begeleidingsdienst voor het onderwijs ABC weet dat vooral goed opgeleide ouders nog wel eens met docenten in discussie gaan omdat zij hun kind al een jaar eerder in groep 3 willen hebben: 'Het is belangrijk dat ouders goed met de leerkracht over die wens praten, maar ik denk dat de leerkracht uiteindelijk de knoop moet doorhakken. Een ervaren kleuterleidster heeft al veel kinderen gezien en kan alle verschillende vaardigheden goed beoordelen. Het gaat natuurlijk om meer dan alleen lezen en rekenen'.
Volgens Sieneke Goorhuis, hoogleraar orthopedagogiek, baseert ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet zich terecht op de theorie van Jean Piaget over de denkontwikkeling van kinderen. Goorhuis doet onderzoek naar de spraak- en taalontwikkeling van kinderen. 'Of kinderen al kunnen leren lezen en schrijven heeft met hun hersenontwikkeling te maken. Aan het eind van groep 2 wordt een belangrijke nieuwe denkstap gemaakt, waardoor dit mogelijk wordt. Een goede leerkracht kan de overstap prima beoordelen', aldus Goorhuis.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -===o===
Klik hier als je naar de doordenkers over de vraag 'groep 2 of groep 3?' wilt
Klik hier om naar het hoofdmenu te gaan