Taaltoetsjes

Omdat maandelijks zeker twee van de ongeveer zesduizend talen in de wereld uitsterven, heeft Unesco in 1999 21 februari uitgeroepen tot Internationale dag van de moedertaal. In het kader daarvan heeft ontwikkelingspsycholoog Ewald Vervaet vijf doordenkers, taaltoetsjes geheten, samengesteld over de verwerving van ieders moedertaal in de eerste drie levensjaren.
Hoe kunt u de taaltoetsjes doen? Klikt u hieronder door op het eerste taaltoetsje. Dan leest u de drie antwoordmogelijkheden en klikt u door op het antwoord dat u het juiste lijkt. Dan kunt u lezen dat en waarom uw keuze juist was of niet. U kunt steeds naar deze webpagina terugklikken om het volgende taaltoetsje te maken.
Veel succes en plezier met de taaltoetsjes!

eerste taaltoetsje. Vocaliseren
Vanaf ongeveer een maand maakt een baby geregeld stemgeluiden (‘æ’ is de klank van de ‘a’ in het Engelse ‘have’ of ‘bad’): ‘Aaaa; aaa, ææ; aaaaah, ææææ’. Omdat de ‘a’ en de ‘æ’ klinkers zijn, heet dit het vocaliseren - van ‘vocaal’ voor ‘klinker’.
Waarom vocaliseert een baby vanaf één maand?
klik hier voor het eerste taaltoetsje

tweede taaltoetsje. Trillen met de lippen
Vanaf een maand of acht vindt een baby het heerlijk om zijn lippen tegen elkaar te laten trillen – ‘bilabiale trillen’. Een maand of drie, vier later doet ze dit nauwelijks nog.
Hoe komt dat?
klik hier voor het tweede taaltoetsje

derde taaltoetsje. De eerste woordjes
Met anderhalf maakt een dreumes de grootste revolutie in z’n taalontwikkeling door. Voordien was die ontwikkeling louter klankontwikkeling, maar nu komen de eerste echte woorden op.
Welke ontwikkeling moet hieraan vooraf gaan?
klik hier voor het derde taaltoetsje

vierde taaltoetsje. Grammaticale zinnen
Vanaf een maand of 26 vertelt een dreumes over gebeurtenissen uit het recente verleden. Hij zegt dan niet langer een ongrammaticale zin als ‘Wouter fietsen’ maar het grammaticaal juiste ‘Ik heb gefietst’ als hij op zijn driewieler heeft rondgereden.
Waar hangt het vertellen over het recente verleden mee samen?
klik hier voor het vierde taaltoetsje

vijfde taaltoetsje. ‘De’ of ‘het’ feest?
Vanaf 26 maanden gebruikt een dreumes steeds vaker een lidwoord: ‘Ik wil een koekje hebben’ in plaats van ‘Ik wil koekje hebben’. Aanvankelijk zegt hij ‘De feest’ en ‘De water’ in plaats van ‘Het feest’ en ‘Het water’.
Waarom maakt hij eerst van alle het-woorden de-woorden? En waarom doet hij het een maand of 5 later op de manier die correct is in het Nederlands?
klik hier voor het vijfde taaltoetsje

EXTRA (maar ook extra moeilijk)!
zesde taaltoetsje. Verschil Nederlands-Frans
In tegenstelling tot Nederlandse kindjes maken Franse dreumesen van begin af aan gebruik van twee lidwoorden, 'le' en 'la'. Hoe komt dat?
klik hier voor het zesde taaltoetsje

Toelichting

In november 1999 heeft de Unesco de Internationale dag van de moedertaal uitgeroepen. Sindsdien wordt die dag elk jaar op 21 februari gevierd. Het voornaamste doel van de Moedertaaldag is aandacht voor kleine en bijzondere talen. Ongeveer de helft van de talen die er op de wereld gesproken worden, wordt met uitsterven bedreigd. Bijzondere talen zijn bijvoorbeeld fluit- en gebarentalen en het brailleschrift is een opmerkelijke taaluiting voor blinden en slechtzienden.
Het Nederlands is geen bedreigde of bijzondere taal. Het wordt in Nederland, Vlaanderen en Suriname door meer dan 22 miljoen mensen gesproken. Verder is er het Afrikaans van afgeleid. Dat wordt ook door zo’n 17 miljoen mensen gesproken, met name in Zuid-Afrika en in Namibië. Pas sedert 1925 geldt het Afrikaans als een zelfstandige taal – voordien gold het als een soort Nederlands. Nederlandstaligen en Afrikaanstaligen verstaan elkaar overigens nog steeds vrijwel moeiteloos.
Ter gelegenheid van de Internationale dag van de moedertaal biedt Stichting Histos de bezoekers van haar webstek doordenkers aan om stil te staan bij de verwerving van ons aller moedertaal, het Nederlands, in de eerste drie levensjaren. Ze heten ‘taaltoetsjes’ omdat we er u niet alleen mee aan het nadenken willen zetten over het Nederlands als uw moedertaal maar er ook mee willen toetsen hoe ver uw kennis strekt over de wijze waarop u zich als kind uw moedertaal eigen heeft gemaakt. De vijf taaltoetsjes laten slechts vijf van de vele taalstapjes zien.
De meeste stapjes in de taalontwikkeling gelden op een of andere manier voor alle talen. Het vijfde taaltoetsje gaat echter over een onderwerp dat in elk geval niet in het Afrikaans, Engels, Frans, Italiaans en Spaans speelt en wel in het Nederlands. We staan daar met gepaste eerbied bij stil met een extra doordenker die eerder over taalkunde gaat dan over taalverwerving. Het is uiteindelijk maar één keer per jaar Moedertaaldag…

De taaltoetsjes horen bij een artikel in het Algemeen Dagblad van 20 februari 2006 en bij een artikel in Het Laatste Nieuws van 21 februari 2006. Klikt u hier voor het AD-artikel en hier voor het HLN-artikel.

===o===

Als u na afloop nog enkele doordenkers over de taalontwikkeling wilt maken, klikt u dan hier om naar de zeven doordenkers van de zogeheten Taalverwervingsweek te gaan. Die zijn overigens wel iets moeilijker dan de huidige taaltoetsjes.

Klik hier als u naar de overige doordenkers wilt gaan

Klik hier om naar het hoofdmenu te gaan