antwoord d bij doordenker 2
Zoeken op het horen van ‘bal’
Teun is een jongetje van acht maanden, dat graag met een bal speelt. Het blijkt al gauw dat ie vanaf z’n achtste maand de klank ‘bal’ aan z’n favoriete bal heeft gekoppeld. Telkens als je ‘Bal’ zegt, zoekt ie die lievelingsbal door in z’n directe omgeving met z’n blik rond te speuren.
Wat denk je, is ‘bal’ één van de eerste woorden die Teun kent? Licht je antwoord toe.
d. Bij een kind van acht maanden is ‘bal’ nog geen echt woord. Rond die tijd zegt Teun ook brabbels als ‘Ba-ba-ba’ – ‘bal’ is ook zo’n betekenisloze brabbel. Rond deze leeftijd is Teun nog te vergelijken met een computer: die kan ook wel veel, maar daar begrijpt ie zelf ook niets van.
Dat en waarom ‘bal’ bij Teun geen echt woord is, kun je bij één van de andere antwoorden lezen, maar ‘bal’ is zeker geen brabbel als ‘ba-ba-ba’, want daarin wordt een lettergreep herhaald en in ‘bal’ niet.
Bij Teun is de klank ‘bal’ zeker niet betekenisloos. De betekenis is alleen een andere dan die op hogere ontwikkelingsniveaus. Dat wil zeggen, terwijl ‘bal’ vanaf ongeveer achttien maanden (fase 7) verwijst naar ronde, rolbare voorwerpen, verwijst ie bij Teun alleen naar z’n lievelingsbal. Vanaf een maand of vier, toen Teun begon te grijpen naar dingen binnen z’n handbereik, betekende een bal ook al iets, namelijk ‘om te grijpen naar’. En vanaf twee, drie maanden betekende die bal ‘om met de ogen te volgen’ als iemand die bal langzaam binnen z’n blikveld verplaatste en hij die bewegende bal met z’n ogen volgde.
Teun is dus niet met een computer te vergelijken. Een mens is trouwens nooit met een computer te vergelijken. Een belangrijk verschil is dat een mens van binnenuit leert en een computer altijd van buitenaf geïnstrueerd en geprogrammeerd dient te worden. Dat wil zeggen, een kind maakt over iets dat het nog niet begrijpt, een interpretatie en trekt die interpretatie vervolgens na. Dat geldt zelfs voor de allereenvoudigste handelingen. Bijvoorbeeld, de allereerste keer dat Teun naar iets binnen handbereik greep (zo vanaf een maand of vier), deed ie dat toen een hand en een slab allebei in z’n blikveld lagen: alvorens ie greep keek ie eerst naar die slab en toen naar z’n handen. Hij bracht dus eerst slab en handen via z’n ogen met elkaar in verband en greep pas daarna.
Maar het geld ook voor de taalontwikkeling. Zo dacht één van de achtentwintig kinderen uit m’n onderzoek gedurende ongeveer anderhalve maand dat je van een woord een meervoud maakt door er ‘vier’ voor te zetten - dus ‘vier appel’ in plaats van ‘appels’ en ‘vier trein’ in plaats van ‘treinen’.
We zeggen dat een mens psychologische operaties op de buitenwereld uitvoert. En dat houdt onder meer in dat we juiste conclusies kunnen trekken uit informatie die gedeeltelijk onjuist is. Zo begrijpt iedere jongere en volwassene die Nederlands kan lezen, wat ‘tjdbesef’ betekent, namelijk ‘tijdbesef’. Mijn computer daarentegen geeft de reactie ‘0 bestand(en) gevonden’ als ik m’n bestand ‘tijdbesef’ zoek maar per ongeluk ‘tjdbesef’ intik.
Antwoord d is dus niet juist. Bekijk in het licht van het bovenstaande de antwoorden a, b en c nog eens: terug naar doordenker 2.
Zie verder Ewald Vervaet, Groeienderwijs; psychologie van 0 tot 3, 2.5 (volgen van een bewegend voorwerp), 3.1 (grijpen), 7.6 (betekenissen) en 12.8 (psychologische operaties).