De Stentor, 22 maart 2005
Opvoeden met de drie r’s
Lo van der WalHuilbaby's huilen omdat er spanningen zijn in het gezin en antidepressiva helpen niet bij jonge kinderen. Bijna wekelijks komen nieuwe feiten aan het licht over kinderen en opvoeden. Aan die over elkaar buitelende onderzoeken is voor ouders zo langzamerhand geen touw meer vast te knopen. Vooral over de eerste levensjaren bestaan volgens ontwikkelingspsycholoog dr. Ewald Vervaet veel misverstanden.
Maja's ouders houden erg van vakantie en reizen. Daarom willen ze hun kind ook eens een weekje in een andere omgeving laten zijn. Als Maja negen maanden is, gaat ze voor het eerst logeren bij opa en oma. Lijkt u dat een goed idee?
De studentes hebben het er moeilijk mee. In groepjes van twee buigen ze zich over het vraagstuk. Ze willen later de kinderopvang in en daar kom je dit soort situaties tegen. Dus wat zouden ze tegen ouders zeggen die hen om raad vragen. 'Gewoon doen', vinden sommigen. 'Voor ieder kind is het eens de eerste keer. En zo'n weekje logeren op een vertrouwd adres, bij opa en oma, dat maakt niet zoveel uit'. Anderen zijn voorzichtiger. 'Een baby van negen maanden moet je nog niet uit haar vaste patroon halen. Dat tast haar gevoel van veiligheid aan'.Geur
De 'voorzichtige' studentes zitten op de lijn van dr. Ewald Vervaet, die deze morgen een gastcollege geeft over ukkepukken, dreumesen en baby's. De Amsterdamse ontwikkelingspsycholoog heeft zich gespecialiseerd in de eerste levensjaren van een kind. Vervaet: 'Een baby van negen maanden let nog niet op z'n omgeving. Zij gaat heel erg af op geur. Op melkresten van z'n moeder bijvoorbeeld. Als je Maja een weekje parkeert, ook al is het bij opa en oma, raakt ze uit haar doen. Ze voelt zich niet veilig en daardoor kan ze in haar ontwikkeling stagneren. Het zou best kunnen dat het kind zo uit haar doen is dat ze een beetje wegkijkt van haar ouders als die haar na een week weer komen halen'.
Overigens, laat Vervaet weten, zijn heel jonge kinderen flexibel. Ze hebben zo’n kort geheugen dat het ook voor kinderen die het tijdens zo’n weekje logeren voor de kiezen hebben gehad wel weer goed komt. Volgens de ontwikkelingspsycholoog zijn psychische stoornissen bijna nooit het gevolg van een ‘trauma’maar bijna altijd van een pathogene constellatie, wat zoiets wil zeggen als een samenstel van een groot aantal ziekteveroorzakende factoren. Vervaet: ‘De gedachte achter die term is heel belangrijk. Vooral jonge ouders zijn zo bang dat ze iets verkeerds doen, dat wel eens tot een trauma zou kunnen leiden’.
Rust, reinheid en regelmaat. Hele generaties zijn groot geworden met deze aloude consultatiebureauwijsheid. Ook al komen steeds nieuwe feiten aan het licht over kinderen en opvoeding, wat Vervaet betreft dienen de drie r’s nog steeds met hoofdletters te worden geschreven. Vooral in deze prikkelrijke tijd. De vakantievierende ouders van Maja bijvoorbeeld zondigen tegen de r van regelmaat, al moet regelmaat volgens Vervaet niet worden verward met eenkennigheid. 'Regelmaat hoeft niet te zijn gebonden aan één persoon. Regelmaat kan ook zijn: 's morgens bij de moeder en 's middags in het kinderdagverblijf. Regelmaat is vastigheid'.
Regelmaat heeft weer alles te maken met hechting, in de woorden van Vervaet 'de allerbelangrijkste voorwaarde in de ontwikkeling van mens'. 'Je ziet het aan ernstig verwaarloosde kinderen. Die nemen de taal niet over van hun ouders, want wat voor voordelen zou dit hen opleveren? Een kind dat huilt omdat het honger heeft moet er vertrouwen in hebben dat het inderdaad strakjes te eten krijgt als zijn papa zegt 'strakjes'.Misverstanden
Hechting ligt op het terrein van opvoeden. In termen van ontwikkelingspsychologie betekent hechting: er wordt rekening met mij gehouden. Vervaet wijst erop dat ook over hechting misverstanden bestaan. Ouders van kinderen die meteen bij vreemden op schoot gaan zitten krijgen vaak complimenten omdat hun kinderen zich zo vrij gedragen. Maar deze 'allemansvrienden' hebben juist een gebrek aan hechting. Ze zoeken hun veiligheid bij iemand anders. Goed gehechte kinderen blijven, zeker de eerste minuten, op afstand. Ze kijken de kat uit de boom. 'Afhankelijk of ze een onderzoekende aard hebben of introvert zijn zoeken ze daarna contact met de vreemden'.Humor
Vervaet stelt in zijn in 2002 verschenen boek 'Groeienderwijs' vast dat een kind als het tussen de acht en twaalf maanden oud is allerlei vormen ontdekt van regelmaat in z'n directe omgeving. Mede daardoor gaat het zich hechten aan z'n ouders en aan andere mensen met wie het geregeld te maken heeft. Dat besef van regelmaat heeft als bij-effect dat het kind, zo klein het is, in staat is tot humor. Humor, zegt Vervaet in zijn boek, is immers gebaseerd op lichte afwijkingen van regelmaat.
Tussen de nul en de drie jaar maakt een kind volgens de ontwikkelingspsycholoog in totaal tien psychologische ontwikkelingsfases door, elk met z'n eigen specifieke kenmerken. Opvoeden, zegt hij, is alleen zinvol als het aansluit bij de fase waarin het kind verkeert. Vervaets basisregel ten aanzien van het opvoeden luidt dan ook: aansluiten bij wat het kind kan. Op die manier wordt niet alleen de hechting maar ook het zelfvertrouwen van het kind versterkt. Opvoeden is kortom niet te veel te snel willen, maar temporiseren.--------------------
Hoe ziet Jos z'n spiegelbeeld?Wanneer is je kind toe aan kleurpotloden, kun je een meisje een koetsje geven met paarden ervoor op haar tweede verjaardag? Vragen om ’s nachts wakker van te liggen zijn het niet, maar iedere ouder of opvoeder krijgt ermee te maken. In het kader van de week van de wetenschap heeft Vervaet vorig jaar enkele op de praktijk toegesneden vraagstukken over ukkepukken samengesteld. Test uw kennis (de goede antwoorden staan onderaan dit artikel):
Vraag 1:
Vroeger werd een pasgeboren kind in doeken gewikkeld. Dat is het inbakeren. Tegenwoordig gebeurt dat weer wat vaker, onder meer bij de pasgeboren Paul. Waar is het inbakeren van Paul goed voor?
a. Het voorkomt dat Paul kromme benen krijgt.
b. Een pasgeboren kind vindt het fijn om enige druk aan z'n huid te voelen.
c. Paul leert zo alvast te wennen aan de maatschappij met al haar beperkingen
d. Een pasgeborene is geneigd allerlei dingen te pakken en in z'n mond te steken. Door ook Pauls armen in te bakeren, kan ie zichzelf geen schade toebrengen.Vraag 2:
Zodra Herman van zesentwintig maanden iemand ziet schrijven, tekenen of kleuren, wil ie ook een stuk papier en een potlood, pen of stift. Zou u Herman schrijfbenodigdheden geven?
a. Ja. Weliswaar kan Herman nog niet tekenen, maar hij kan een kleurplaat inkleuren.
b. Nee, Herman steekt ze toch maar in z'n mond en misschien zit er gif aan een stift of balpen.
c. Ja, want schrijfbenodigdheden stimuleren Hermans fantasie.
d. Nee. Voor u het weet kladdert Herman op waardevolle spullen (behangpapier, een roman).Vraag 3.
Alles wijst erop dat Jos zich vanaf een maand of achttien in een spiegel herkent. Als z'n ouders hem bijvoorbeeld een wortel geven, gaat ie die vóór de spiegel staan opeten en doet ie geregeld z'n mond open om via de spiegel naar de inhoud te kijken. Rond diezelfde tijd leert ie ook enkele namen, onder andere van kinderen en familieleden die ie vaak ziet. Z’n eigen naam zit daar ook met twintig maanden nog niet bij. Z'n ouders proberen hem met behulp van een spiegel bij te brengen dat ie Jos heet. Kan dat?
a. Natuurlijk kan dat! Jos herkent zich in de spiegel en kan zich namen eigen maken, dus ook z'n eigen naam.
b. Het kan en het is zelfs aan te bevelen om hem via een spiegel te leren dat ie Jos heet. Hij krijgt dan namelijk van twee kanten te horen dat ie zo heet: van z'n vader of moeder en van diens spiegelbeeld.
c. Misschien kan het wel, maar het is beter het toch maar niet te doen. De kans is groot dat Jos gaat denken dat de spiegel weet dat ie Jos heet. Dat maakt hem onnodig bang voor spiegels.
d. Nee, dat kan niet. Hooguit denkt ie dat z'n spiegelbeeld Jos heet.De juiste antwoorden zijn: vraag 1: b; vraag 2: d, vraag 3: a.
Voor meer vraagstukken over ukkepukken en voor een uitgebreide toelichting op de antwoorden klik hier.Klik hier om naar het hoofdmenu te gaan